Dziecko z dysfunkcją ruchu

WSKAZÓWKI DLA NAUCZYCIELI DOTYCZĄCE PRACY Z DZIECKIEM Z DYSFUNKCJĄ RUCHU.

 

Wstęp
Ucząc dzieci niepełnosprawne ruchowo, szkoła musi nie tylko stworzyć udogodnienia techniczne, ale też dostosować metody i tempo nauki do specyficznych właściwości rozwoju poznawczego i fizycznego takich dzieci. Niezbędne też jest wytworzenie pozytywnego klimatu wychowawczego, w którym wzajemne kontakty posłużą wszystkim: dzieciom niepełnosprawnym, zdrowym, ich rodzicom i kadrze nauczycielskiej.
Praca z dzieckiem niepełnosprawnym ruchowo wymaga daleko idącej indywidualizacji oraz maksymalnego uwzględnienia trudności i ograniczeń, które niesie ze sobą niepełnosprawność. Z drugiej strony należy stwarzać warunki do wydobycia i uaktywnienia wszystkich mocnych stron rozwoju dziecka. Dlatego też należy przestrzegać kilku podstawowych zasad usprawniania psychoruchowego.

  1. Dobre rozpoznanie i zrozumienie potrzeb dziecka, organizowanie optymalnych warunków jego nauki.
  2. Jednoczesne obejmowanie usprawnianiem wszystkich opóźnionych funkcji, co jest koniecznym warunkiem pełnego rozwoju dziecka. Realizacja tej zasady odbywa się w szkole przy ścisłej współpracy nauczycieli, rehabilitanta, psychologa, logopedy.
  3. Stopniowanie trudności tak, aby nie stawiać przed dzieckiem zadań przekraczających jego możliwości oraz wychodzić od zadań prostych, sukcesywnie zwiększając ich stopień trudności.
  4. Systematyczność w pracy z dzieckiem pozwalająca na utrwalenie nabywanych umiejętności i wyrabiania nawyku ćwiczenia.
  5. Pozytywne motywowanie ucznia – podkreślanie jego dokonań i okazywanie radości nawet z niewielkich osiągnięć.

W pracy z dzieckiem nie należy zapominać o ich sferze emocjonalnej. Mogą w niej wystąpić zaburzenia o różnej etiologii np. związane z uszkodzeniem układu nerwowego, czy przebytymi przykrymi doświadczeniami i przeżyciami. Na przykład, już we wczesnym dzieciństwie, konieczność często wielokrotnych hospitalizacji i rozstania się z rodziną, zaburza poczucie bezpieczeństwa i sprzyja kształtowaniu się postawy lękowej wobec otoczenia. Zmniejsza to tolerancję na stres. Ograniczenia ruchowe mogą utrudniać, szczególnie u dzieci starszych, realizację wielu potrzeb, co rodzi frustrację, pogarsza nastrój i samopoczucie, obniża samoocenę itp.
Warto też pamiętać, że na zachowanie dziecka wpływają postawy rodziców i osób dla niego znaczących, a więc m.in. nauczycieli. Rodzice i nauczyciele nadopiekuńczy, chroniący, wyręczający we wszystkim dziecko, hamują jego inicjatywę, samodzielność, uczą rezygnacji z wysiłku, pogłębiają jego stan uzależnienia. Natomiast postawy nadmiernie wymagające kształtują zachowania pasywne lub agresywne, zmniejszają poczucie własnej wartości.

 

SZCZEGÓŁOWE WSKAZÓWKI DO PRACY Z DZIEĆMI Z DYSFUNKCJĄ RUCHU.

  1. Poznaj specyfikę choroby, jej objawy, sposób leczenia, informacje o przyjmowanych lekach . Przeprowadź wywiad z rodzicami, poczytaj odpowiednią literaturę.
  2. Uważnie obserwuj dziecko, wyciągaj wnioski.
  3. Stosuj szeroko rozumianą indywidualizację metod i form pracy.
  4. Bezwzględnie uwzględnij ograniczone możliwości motoryczne i wolniejsze tempo pracy.
  5. Stale mobilizuj dziecko do wysiłku, ale nie obciążaj go nadmiernie pracą.
  6. Jak najczęściej dostrzegaj wysiłek i trud dziecka wkładany w przygotowanie zajęć, doceniaj postępy w jego umiejętnościach.
  7. Aktywizuj dziecko podczas zajęć.
  8. Unikaj nadmiernego napięcia emocjonalnego.
  9. Pobudzaj inicjatywę i wykorzystuj naturalne zainteresowania dziecka.
  10. Twórz sytuacje do pełnienia roli w grupie rówieśniczej.
  11. Umożliwiaj zdobywanie nowych doświadczeń społecznych.
  12. Zdecydowanie zapobiegaj krzywdzącym, uszczypliwym uwagom rówieśników wobec niepełnosprawnego kolegi (jeśli takie się pojawią).
  13. Unikaj nadopiekuńczości, dodawaj odwagi.
  14. Nie pozbawiaj pomocy, ale stopniowo ja ograniczaj.
  15. Uprzedzaj o trudnościach, które dziecko może napotkać w swojej pracy; nie będą one czynnikiem wprowadzającym niepotrzebne frustracje. Dobieraj łatwiejsze zadania, kiedy dziecko jest w gorszej formie, a zwiększaj stopień trudności zawsze wtedy, kiedy jest szansa, że może je pokonać.
  16. Dbaj o to, żeby każdy etap pracy lub zabawy zakończony był choćby drobnym sukcesem.
  17. Zawsze pamiętaj o współpracy z rodzicami dziecka.
  18. Jeżeli masz możliwość porozmawiaj ze specjalistami opiekującymi się dzieckiem, (szczególnie rehabilitantem ruchowym), poproś o porady.
  19. Konsultuj się w sprawie dziecka z innymi uczącymi go nauczycielami.

 

SZCZEGÓŁOWE PROPOZYCJE ĆWICZEŃ USPRAWNIAJĄCO-ROZWIJAJĄCYCH DLA DZIECI Z DYSFUNKCJĄ RUCHU.

A. Ćwiczenia dużych grup mięśniowych - stopniowe przechodzenie do ruchów bardziej precyzyjnych i kontrolowanych.

  1. Kreślenie dużych płynnych linii, wykonywanych całą ręką i ramieniem:
    naśladowanie ruchów potrzebnych do:
    • malowania ścian
    • łapania baniek mydlanych
    • zrywania owoców
  2. Kreślenie w powietrzu: fale morskie, lot ptaków, wiatr kolorowanie dużych powierzchni: drzewo, jezioro, chmury kolorowanie układów pasowych: tęcza, dywan obwodzenie dużych konturów figur geometrycznych, zwierząt, postaci z bajek, itp.
  3. Ćwiczenia grafomotoryczne H. Tymichowej.
  4. "Wzory i obrazki" M. Frostig – program rozwijający percepcję wzrokową.
  5. Metoda „Dobrego startu" M. Bogdanowicz: rysowanie, pisanie na piasku, ryżu, pisakiem po folii.
  6. Ugniatanie różnego rodzaju materiałów: pluszaki, zabawki gumowe, pociskanie balonika, wyciskanie wilgotnej gąbki.
  7. Układanie dużych puzzli: obrazki, litery, wyrazy oraz puzzle matematyczne.
  8. Układanie klocków większego formatu: według wzoru, dowolnie.
  9. Kropkowanie rysunków od lewej do prawej strony
  10. Wycinanie i wydzieranie papieru według możliwości dzieci.
  11. Rysowanie wierszyków np.
    „Bałwanek"
    Nasz bałwanek, śmieszny panek,
    Zrobię kulę, zrobię dwie,
    Skleję i trzymają się.
    Trzecia kula, oto głowa
    I figurka już gotowa!

B. Kształcenie kontroli wykonywanych ruchów.
(Można wspomagać ruch dziecka poprzez prowadzenie jego ręki).

  1. Rysowanie i pisanie kredą po tablicy.
  2. Dopasowywanie kształtu klocków do wzoru np. foremki na ciasteczka, parking samochodowy, litery i cyfry z pianki, zwierzęta z pianki.
  3. Obrysowywanie większych figur geometrycznych, zwierząt, liter, cyfr drewnianych, plastikowych, z pianki.
  4. Malowanie wacikiem – dowolne i w ograniczonym polu.
  5. Pieczątkowanie dowolne i według wzoru.
  6. Łączenie linami punktów.
  7. Rysowanie i pisanie po śladzie.
  8. Dokończenie obrazków według własnej inicjatywy.
  9. „Wyszywanki bez igły" – kształcenie ruchów docelowych.

 

Bibliografia

1. Baran J. Terapia zabawą czyli usprawnianie psychoruchowe dziecka z zespołem mózgowego porażenia dziecięcego. W-wa : Centralny Ośrodek Metodyczny Poradnictwa Wychowawczo-Zawodowego M.O.i W, 1991.

2. Bogdanowicz M., Ćwiczenia Hany Tymichowej usprawniające technikę rysowania
i pisania. Gdańsk: Wydawnictwo „Topos" 1991.

3. Chojnacka-Szwłowska G., Sprawność umysłowa dzieci i młodzieży z zaburzeniami motorycznymi[rozprawa habilitacyjna]. Gdańsk: Akademia Medyczna, 1987.

4. Frostig M., Horne D., Wzory i obrazki. Program rozwijający percepcję wzrokową.
W-wa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne, 1986.

5. Gołyszny L. D., Raz, dwa, trzy... policz ty. Zeszyt ćwiczeń do matematyki.
Goleszów: Wydawnictwo „Innowacje" 1992.

6. Janeczko R. [red.], Kształcenie dzieci w zakładach leczniczych [praca zbiorowa].
W-wa: WSiP, 1991.

7. Pietniun M., Smyk Gdańsk: Wydawnictwo M. Rożak „Andromeda" 1992.

8. Potapczuk-Chojecka E. Królestwo Labiryntu. W-wa: DRUKPOL 1993.

9. Socha R ., Łańcuch pocieszenia w Polityka nr 47, 22 listopada 1997.

opracowała: Joanna Wasilewska - psycholog